حافظ و امانتداری ادبی !

 

  یکی از کارهای ناپسندِ خواجه حافظ شیرازی ،   میزان برداشت های ادبی ای است که او بدون ذکر منبع اصلی انجام داده است . .در روزگار ما_که  حقوق معنوی صاحبان آثار محترم شمرده می شود_ این کار -دور از شان خواجه _نامی جز سرقت ادبی ندارد.

  بزرگان ِ گذشته ،وقتی می خواسته اند مصراع یا بیتی از کسی را بیاورند با جمله یا عبارتی به تلویح یا تصریح نام اصلی صاحب اثر را می برده اند .مثل سنایی وقتی از مسعود سعد سلمان ، بیتی را می آورد یا سعدی وقتی بیتی از فردوسی را می آورد.

 اما خواجه حافظ شیرازی به قول زنده یاد مهدی اخوان ثالث" با همه "جمع المال " "بوده است.یعنی  از هرکسی هر شعری را که خوشش می آمده خیلی راحت به عنوان سروده ی خودش داخل شعر خودش می آورده .انگار نه انگار که این شعر راکس دیگری گفته است.حجم این موارد به قدری زیاد است که شاید بهتر باشد هنر حافظ را نه در شاعری او بلکه در حسن انتخابش از شعر دیگران جست و جو کنیم.چرا که اگر ابیاتی را که متعلق به حافظ نیست  از دیوان او حذف کنیم آنچه باقی می ماند چیزی نیست که با آن بتوان کسی را شاعر بزرگی به شمار آورد.دیوان حافظ با مصراعی از یزید شروع می شود و ابیات فراوانی از سلمان ساوجی و خواجوی کرمانی و سعدی و مولوی و کمال اسماعیل و ...در دیوان اوست .

آخرین نمونه ای که این حقیر به آن برخوردم و شدیدا متعجب شدم و سبب شد این چند کلمه را بنویسم بیتی  منسوب به حافظ است که متعلق به شاعری به نام ناصر بخارایی است.

  درویش ناصر یا خواجه ناصر بخاری از عارفان پیش از حافظ و صاحب دیوان شعر و منظومه ای به نام" هدایت نامه" است.

  بنا به نقل دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی در کتاب" حالات و مقامات م .امید " ، مرحوم اخوان ثالث در حین تصحیح دیوان اشعار ناصر بخارایی متوجه این برداشت ِغیر مجاز حافظ شیرازی از دیوان بخارایی شده است.

ناصربخارایی گفته است :

برسر تربت ما چون گذری همت خواه

که زیارتگه رندان جهان خواهد شد

و حافظ این بیت را با خیال راحت برداشته و فقط "شد "را به "بود " تبدیل کرده و بدون ذکر نام صاحب اصلی شعر ، به نام خودش وارد دیوان شعرش کرده است :

بر سر تربت ما چون گذری همت خواه

که زیارتگه رندان جهان خواهد بود.

/ 6 نظر / 102 بازدید
حمید

سلام دوست عزیز وبلاگ جالبی دارید. موفق باشید.

مصطفی

یادم هست یک بار 38 مصراع از حافظ را پیدا کرده بودم که به تمامی یا تقریباً به تمامی از سعدی است. صد البته بی انصافی است که در هفته حافظ این گونه از او یاد کنیم! حافظ اگر هیچ هنری نداشت و فقط این همه بیت زیبا را در دفتری جمع می کرد و برای ما به یادگار می گذاشت، باز بزرگ می بود.

باران

در عصر حافظ ارتباطات اینقدر قوی نبوده و احتمالا خیلی اتفاقات دیگر هم می افتاده و کسی بویی نمی برده. به این فکر افتادم که شاید اگر ما هم آن زمان بودیم هنرنمایی هایی اینچنین می توانست ما را به انسانی صاحب نام و مشهور مبدل کند....[افسوس][گل]

رضا محمدی

سی و هشت مصراع که هیچی سیصد و هشتاد مصراع هم از سعدی بدزدند چیزی از عظمت سعدی کم نمی شه این حافظه که با اون دیوان نازکش نصفی شم سرقتی یه واسه خرافاتی ها خوبه که با دیوانش فال بگیرن

رضا باباجانی

متاسفانه یک عده هستند دوست دارن حافظ جوری باشه که دلشون می خواد ولی خب شخصیت واقعی حافظ وقتی قدیمی ترین نسخه خطی دیوانش پیداشد معلوم شد که سرقتای از گذشته به کنار دیوانی که الان دست ماست هم حاصل ذوق کسایی که بعد از مرگ حافظ دیوانش رو ویرایش کردن وگرنه نسخه ی خطی قدیمی نشون می ده که چقدر شعراش ضعیف تر بوده و بعدا دیگران اصلاح کردن

ًصبا

[نیشخند]